АҚШ Ҳукумати Ҳисоботлари
Одам савдоси борасидаги хисобот (06/12/2007)
Ўзбекистон (3-даража)
Ўзбекистон тижорат ва жинсий эксплуатация максадида БАА, Исроил, Хиндистон, Малайзия, Жанубий Корея, Россия, Киргизистон, Япония, Таиланд хамда Трукияга аёллар ва кизлар жўнатиладиган манба-мамлакатдир. Марказий Осиёдаги бошка давлатлар ва Хитой Халк Республикасидан келган хотин-кизлар Ўзбекистон оркали жўнатиб юборилади. Эркаклар эса курилиш, пахта ва тамаки саноатидаги огир ишларга жалб килиш учун Киргизистон, Козогистон ва Россияга жўнатилади. Эркагу аёллар мамлакат ичида кишлок хўжалиги ва курилиш сохасидаги кора ишларда мажбурий ишлатилади. Халкаро миграция Ташкилотининг 2005 йилдаги маълумотига караганда, йилига 500 000 ўзбек жўнатиб юборилмокда.
Ўзбекистон хукумати одам савдосини йўкотиш бўйича минимал андозаларга хам тўла амал килмаяпти. Унинг бу борада жиддий харакат килаётгани сезилмаётир. Ўзбекистон кетма-кет 2 йилдан бери 3-даражали мамлакатлар рўйхатига тушмокда. Гарчи хукумат сал бўлса-да олдини олиш чораларини кўриб, 2007 йилнинг март ойида одам савдоси бўйича агентликлараро учрашувлар ўтказган бўлса-да, аммо у яна конунчиликни кучайтириш, Курбонларнинг олдини олиш максадида мухим кадамлар кўйгани йўк. Бу билан у аввалги хисоботда баён этилган асосий хукукий ва инфратузилма муаммоларини бартараф этишда муваффакиятга эриша олмади. Ўзбекистон 2003 йилдан буён хал этилишини кутиб ётган одам савдосига карши кенг кўламли конун хужжатларини кабул килишида олдинга силжиш кузатилмади. Ноконуний савдо учун жарималар микдорини ошириш бўйича Жиноят Кодексига ўзгартириш киритишда сустлик килинди, ноконуний савдога карши мамлакатда мавжуд иккита бошпанани моддий ва бошка тегишли ёрдам билан таъминланмади. Ўзбекистон, шунингдек, ноконуний савдо бўйича Миллий Харакат Режасини тасдиклагани йўк. Хукумат ноконуний савдога карши саъй-харакатларни яхшилаш учун бу каби камчиликларга жиддий эътибор каратиши лозим.
Таъкиб
Ўзбекистон хисобот даврида ноконуний одам савдосига карши курашиш максадида кучли конунчилик хужжатларини ишлаб чикиб, намуна кўрсата олмади. Ўзбекистон конунларида одам савдосининг барча кўринишлари хам ноконуний деб кўрсатилмайди. Гарчи мавжуд конунлар мажбурий мехнатнинг барча шаклларини етарли даражада ноконуний деб билмаса хам, Жиноят Кодексининг баъзи моддалари жинсий савдога, айримлари эса иш кучини сотишга оид суд ишини амалга ошириш максадида кўлланилади. Жиноят Кодексида ноконуний савдо билан боглик холатлар учун 5 йилдан 8 йилгача жазо тайинланиши кўрсатилган. Бирок, 10 йилдан кам муддатга жазо тайинланган барча судланган кишиларга амнистия кўлланилади ва камокдан чикарилади. Ноконуний савдо билан шугулланувчи жиноятчилар шунинг учун хам етарли даражада жазоланмайди. Ноконуний савдо билан боглик жазолар бошка огир жиноятлар, жумладан,
номусга тегиш учун кўлланиладиган жазоларга мувофик келади. Хисоботда хукумат мулозимларининг ноконуний савдо ортидан порахўрлик ва товламачиликка берилгани баён этилган. 2007 йилнинг февраль ойида Ички Ишлар Вазирлигида мехнат килувчи бир подполковникка пора олиш, ноконуний савдонинг курбонини дўк-пўписа килиб кўркитишга урингани учун 10 йилга камок жазоси тайинланган.
Химоя
Хукумат хисобот даврида курбонларнинг кўпчилигига бевосита ёрдам кўрсата билмади, уларни химоя килишни такомиллаштириш махсадида жуда хам холларда жиддий харакатга киришди. 2006 йилнинг октябрь ойида давлат томонидан бир киши уй-жой ва тегишли ёрдам билан таъминланди. Бу эса Ўзбекистондаги курбонларга кўмак беришнинг мухим ва рагбатлантирувчи белгиси саналади. Халкаро ва нодавлат-нотижорат ташкилотлар (НДТ) курбонларга жуда катта ёрдам берганига карамай, аэропорт милицияси баъзи аёлларни НДТга карашли бошпаналарга топширишда давом этди. 2006 йилда НДТлар ёрдам кўрсатилган 681 нафар курбон тўгрисида хисобот берди. Аммо хукумат на курбонларни ва на гувохларни ўз химоясига олди. У курбонларни терговга жалб килишга уринди, лекин кўпгина курбонлар ўзларини сотиб юборган жиноятчиларнинг тазйих кўрсатишини ўйлаб, кўрсатма ёки маълумот беришдан кўркишди. Жиноятчилар камокдан тезда чикариб юборилиши сабабли, айрим курбонларнинг суд-процессуал харакатларда катнашишига тўскинлик килиниши мумкин. Бирок, хукумат бу борада курбонларнинг кўнгилли равишда хамкорлик килиши конунчиликни таъминлаш ишида жуда зарур эканини тан олади.
Олдини олиш
Хисобот даврида Ўзбекистон олдини олишга каратилган айрим тадбирларни амалга оширди. Давлат назоратидаги телевидение ва радио, НДТлар одам савдоси муаммоси мухокама килинган бир катор дастурлар ва оммавий эълонларни бериб борди. Ахборот воситалари хам НДТлар ташкил килган 10 та худудий маълумот хизматини эълон килишда давом этди. Гарчи хукумат аэропортдаги чегара кўрикчиларини маълум мамлакатларга кетаётган шериксиз ёш аёлларни диккат билан текширишга йўналтирган бўлса хам, чегара кўрикчилари ва божхона ходимлари ноконуний савдони аниклаш ва унинг олдини олиш бўйича кайта ўкитилиши зарур. Ўзбекистон БМТнинг 2000 йилдаги Одам савдосига оид Протоколини имзоламаган.

